STİLİNİ SEÇ

Renk seçici ile bir renk seçin veya önceden tanımlanmış stil adlarına tıklayın!

AÇIK VEYA KOYU

MODEL SEÇİNİZ

KELEBEKLER ZAMANINDAN GÜNÜMÜZE

KELEBEKLER ZAMANINDAN GÜNÜMÜZE

Şiddetin, İktidarın ve Kadın Mücadelesinin Tarihi 25 Kasım 1960. Dominik Cumhuriyeti’nin dağ yollarında bir otomobil uçuruma yuvarlanır. İçinde üç kadın ve bir erkek vardır. Resmî anlatıya göre bir trafik kazasıdır bu. Oysa Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal ile şoförleri Rufino de la Cruz, Rafael Trujillo diktatörlüğünün görevlileri tarafından öldürülmüş; cinayet bir kaza görüntüsü altında gizlenmeye çalışılmıştır. Üç kız kardeş, diktatörlüğe karşı örgütlü mücadelenin içindedir. Yeraltı hareketinde Las Mariposas, yani Kelebekler adıyla tanınırlar. Kelebeklerin kanatları kırılmıştır; fakat ölümleri, susturulmak istenen siyasal itirazı dünyanın hafızasına kazıyacaktır. Mirabal Kardeşler’in hikâyesini yalnızca üç kadının trajik ölümü olarak okumak eksik kalır. Çünkü onlar kendilerine biçilen rolleri reddeden, siyasal iktidara karşı söz söyleyen, örgütlenen kadınlardır. Minerva’nın Trujillo’nun cinsel yaklaşımını reddetmesi, kadın bedeni üzerinde hak iddia eden erkek egemenliği ile otoriter siyasal iktidar arasındaki ilişkiyi görünür kılar. Ancak Minerva’nın mücadelesi bu olaya indirgenemez: O, bağımsız siyasal düşünceleri ve örgütlü direnişi olan bir kadındır. Özel Olan Politiktir Mirabal Kardeşler’in öldürülmesinden yirmi bir yıl sonra, 1981’de Latin Amerika ve Karayipler’den feministler 25 Kasım’ı kadınlara yönelik şiddete karşı uluslararası mücadele günü olarak benimsediler. Birleşmiş Milletler’in bu tarihi resmen tanıması ise 1999’da gerçekleşti. Kadınların mücadelesi, bir kez daha uluslararası kurumların kararlarından önce gelmişti. İkinci dalga feminist hareketin temel önermelerinden biri “Özel olan politiktir” düşüncesiydi. Bu yaklaşım, aile içinde yaşananların yalnızca bireysel ilişkilerle açıklanamayacağını, toplumsal iktidar ilişkilerinin evin kapısından içeriye de uzandığını gösterdi. Ev her zaman güvenli bir sığınak, aile her zaman dayanışmanın mekânı değildi. Kadınların maruz kaldığı şiddet, uzun yıllar boyunca aile mahremiyetinin arkasına gizlenmişti. Feminist hareket bu sessizliği bozdu. Türkiye’de Kadınların Sessizliği Bozması Türkiye’de 1980 askerî darbesinin ardından siyasal ve toplumsal muhalefetin ağır baskılar altında olduğu yıllarda feminist kadınlar yeni bir mücadele alanı açtılar. 1987’de İstanbul’da düzenlenen Dayağa Karşı Dayanışma Yürüyüşü, kadın hareketinin dönüm noktalarından biri oldu. Eşine şiddet uygulayan bir erkeğin davranışını mazur gören yargı yaklaşımına karşı yükselen itiraz, ev içinde tutulmak istenen şiddeti kamusal tartışmaya taşıdı. 1990’da Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı’nın kurulması, dayanışma ve kurumsal destek boyutunu güçlendirdi. 1990’lı yıllarda 25 Kasım eylemleri de giderek yaygınlaştı. Türkiye’deki ilk 25 Kasım eyleminin yılı konusunda kesin bir kayıt bulunmadığından, bu tarihin başlangıcını tek bir yıla sabitlemek doğru değildir. Mirabal Kardeşler’in mücadelesiyle Türkiye’deki feminist hareket arasında tarihsel bir dayanışma bağı kuruldu: Kadınların yaşamları üzerindeki erkek egemen denetimin sona ermesi talebi. Şiddetin Görünmeyen Yüzleri Kadına yönelik şiddet yalnızca fiziksel saldırıdan ibaret değildir. Bir kadının ekonomik kaynaklardan yoksun bırakılması, çalışmasının engellenmesi, emeğinin karşılıksız bırakılması, sosyal ilişkilerinin denetlenmesi, cinselliği ve doğurganlığı üzerinde baskı kurulması, tehdit edilmesi ve sürekli korku altında yaşatılması da şiddetin farklı biçimleridir. Şiddeti yalnızca bireysel öfke, kıskançlık, eğitimsizlik ya da ruhsal sorunlarla açıklamak onun toplumsal köklerini gözden kaçırır. Lori Heise’nin ekolojik yaklaşımı, kadına yönelik şiddetin bireysel, ilişkisel, toplumsal ve kültürel etkenlerin etkileşimi içinde anlaşılması gerektiğini ortaya koyar. Bu yaklaşım, failin bireysel sorumluluğunu ortadan kaldırmadan şiddetin üretildiği koşulları sorgulamayı mümkün kılar. Savaş, Sömürü ve Güvencesizlik Savaşlar, zorunlu göçler, ekonomik krizler ve derinleşen yoksulluk kadınların yaşamlarını farklı biçimlerde etkiliyor. Savaşlarda kadınlar yalnızca çatışmaların sivil mağdurları değildir; cinsel şiddete, zorla yerinden edilmeye, sağlık hizmetlerinden yoksun kalmaya ve bakım yükünün ağırlaşmasına da maruz kalabilirler. Ekonomik bağımsızlığı olmayan bir kadının şiddet gördüğü ilişkiden ayrılması güçleşebilir. Barınma güvencesinin bulunmaması, çocuk bakım hizmetlerinin yetersizliği ve sosyal desteklerin eksikliği bu güçlüğü derinleştirir. Kadın emeğinin sömürülmesiyle erkek şiddeti aynı olgu değildir; ancak ekonomik bağımlılık, şiddet karşısındaki hareket alanını daraltabilir. 25 Kasım’ı yalnızca kadın cinayetlerini kınayan bir güne indirgememek bu nedenle önemlidir. Türkiye’de Rakamların Söylediği: 2025–2026 Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun 9 Ocak 2026’da yayımladığı yıllık rapora göre 2025 yılında en az 294 kadın erkekler tarafından öldürüldü; ayrıca 297 kadın şüpheli şekilde ölü bulundu. Bu iki kategori ayrı değerlendirilmelidir: Şüpheli ölümlerin tamamının kadın cinayeti olduğu sonucuna varılamaz. Ancak bu ölümlerin aydınlatılması, etkili soruşturmanın ve kamusal denetimin gereğidir. Aynı rapora göre öldürülen 294 kadının 180’i, yani yaklaşık %61’i evinde öldürüldü. 203 kadın aile içindeki erkekler tarafından öldürüldü. En az 69 kadın, boşanmak, barışmayı reddetmek ya da bir ilişkiyi kabul etmemek gibi kendi yaşamına ilişkin kararlar alması gerekçe gösterilerek öldürüldü. Bu sayılar “evin güvenliği” söylemiyle yaşanan gerçeklik arasındaki uçurumu açığa çıkarıyor. 2026’nın Ekim ayına ilişkin, 6 Kasım’da yayımlanan Platform raporu ise yalnızca bir ayda 20 kadın cinayeti ve 39 şüpheli kadın ölümü kaydediyor. Öldürülen 20 kadının 9’u evinde öldürüldü. Bu aylık veri 2026 yılının tamamını temsil etmez; ancak şiddetin sürekliliğini gösterir. Farklı sivil toplum kuruluşlarının verileri, kullandıkları tanımlar ve izleme yöntemleri nedeniyle birebir örtüşmeyebilir. Nitekim Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu 2025 için 297 kadın cinayeti ve 94 şüpheli ölüm bildirmiştir. Burada yıllar arası tutarlılık için Platformun verileri esas alınmıştır. Sayıların her biri, istatistiğin ötesinde yarım bırakılmış bir yaşamı ifade eder. Yasalar Varken Kadınlar Neden Öldürülüyor? Türkiye’de kadın hareketinin mücadelesiyle önemli hukuki kazanımlar elde edildi. 1998’de 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun, 2012’de ise 6284 sayılı Kanun yürürlüğe girdi. Türkiye İstanbul Sözleşmesi’ni 2011’de ilk imzalayan ve onaylayan ülke oldu; 2021’de ise sözleşmeden çekildi. Yasaların varlığı ile onların etkili uygulanması aynı şey değildir. Koruma kararlarının uygulanması, risk değerlendirmesi, güvenli barınma olanakları, ekonomik destek ve kamu görevlilerinin sorumluluğu kadınların yaşam hakkı bakımından belirleyicidir. Kadın cinayetlerini yalnızca öldürme eyleminin gerçekleştiği ana bakarak anlamak mümkün değildir. Çoğu zaman öncesinde tehdit, takip, baskı ve farklı şiddet biçimleri bulunur. Her cinayet, failin yanı sıra önleme ve koruma mekanizmalarının işleyişinin de sorgulanmasını gerektirir. Kelebeklerin Bıraktığı Miras Mirabal Kardeşler’in ölümünden altmış altı yıl sonra kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi sürüyor. Dünyanın bir yerinde bir kadın yaşamını savunmak için sokağa çıkarken başka bir yerinde emeğinin karşılığını, savaşsız bir yaşamı veya bedenine ilişkin kararları kendisinin vermesini talep ediyor. 25 Kasım bize yalnızca öldürülen kadınları hatırlatmaz. Yaşayan kadınların hangi koşullarda yaşamaya zorlandığını da sorgulatır. Çünkü mesele yalnızca kadınların öldürülmemesidir demek yetmez. Mesele, kadınların korkmadan yaşayabilmesi; emeğine, bedenine, düşüncesine ve geleceğine sahip çıkabilmesidir. Bir kadının özgürlüğü yalnızca şiddetin yokluğuyla tanımlanamaz. Özgürlük, kendi yaşamını kurabilme olanaklarına sahip olmayı da gerektirir. Mirabal Kardeşler, bir diktatörlüğün susturmak istediği kadınlardı. Bugün onların adını yaşatan şey yalnızca uğradıkları şiddet değil, tarihte bıraktıkları siyasal iradedir. Kelebekler, kırılgan oldukları için değil, sınırları aşabildikleri için özgürlüğün simgesidir. 25 Kasım, o sınırları yeniden ve yeniden aşma iradesidir. Kadınların yaşam hakkını, emeğini ve özgürlüğünü savunmak; savaşa, sömürüye, güvencesizliğe ve erkek egemenliğine karşı eşit bir yaşamı savunmaktır. Çünkü kadınlar yalnızca hayatta kalmak değil, özgürce yaşamak istiyor. Kaynaklar ve veri notu Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (2026). 2025 Yılı Kadın Cinayetleri ve Şüpheli Kadın Ölümleri Veri Raporu (9 Ocak). https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/3162/2025-yili-kadin-cinayetleri-ve-supheli-kadin-olumleri-veri-raporu Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (2026). Ekim 2026 Raporu (6 Kasım). https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/3215/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-ekim-2026-raporu Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu (2026). 2025 Yılı Kadın Cinayetleri. https://tkdf.org.tr/faaliyetler/2025-yili-kadin-cinayetleri Heise, L. L. (1998). Violence Against Women: An Integrated, Ecological Framework. Violence Against Women, 4(3), 262–290. https://doi.org/10.1177/1077801298004003002 Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (1999). Resolution 54/134: International Day for the Elimination of Violence against Women. https://digitallibrary.un.org/record/405821 Feminist Bellek. 25 Kasım. https://feministbellek.org/25-kasim/ Veriler 14 Kasım 2026 itibarıyla erişilebilir raporlara dayanmaktadır. Şüpheli kadın ölümleri, doğrulanmış kadın cinayetlerinden ayrı bir kategoridir.

© 2025. Telif Haklarına tabidir. İzinsiz kopyalanamaz veya kullanılamaz
FOXY Yazılım Ofisi A.Ş.

Scroll to Top